Karpal Tünel Sendromu Nedir?

Karpal tünel sendromu (KTS), el bileğindeki karpal tünel adlı kemik-bağ yapısının daralmasıyla median sinirin sıkışması sonucu ortaya çıkan nöropatidir. Başparmak, işaret, orta parmak ve yüzük parmağının yarısını etkileyen uyuşma, karıncalanma ve ağrı en tipik şikayetlerdir.

En yaygın sinir sıkışma sendromu: Genel nüfusun yaklaşık %3-6'sını etkiler. Kadınlarda erkeklerden 3-4 kat daha sık görülür. 40-60 yaş arasında zirve yapar, ama her yaşta olabilir.

Karpal Tünel Anatomisi

El bileğinin tabanındaki kemik (karpal kemikler) ve üzerindeki transvers karpal ligament arasında kalan dar geçit — içinden 9 tendon ve median sinir geçer. Tünel içi basınç arttığında sinir sıkışır, "eldiven" şeklinde uyuşma başlar.

Neden Olur? Risk Faktörleri

Anatomik ve Yapısal

• Küçük karpal tünel anatomisi — bazı kişilerde kalıtımsal olarak dar
• El bileği kırığı veya tünel içi şişlik (sinovit, ganglion kisti)
• Artrit (özellikle romatoid artrit)

Yaşam Tarzı ve Mesleki

• Tekrarlı el-bilek hareketleri — bilgisayar kullanımı, fabrika montajı, müzisyenler, diş hekimleri
• Titreşimli aletlerle çalışma — motosiklet, pnömatik delici
• Uzun süreli bükük bilek pozisyonunda çalışma (özellikle yanlış klavye pozisyonu)

Sistemik Hastalıklar (Önemli!)

Şu durumlarda karpal tünel riski belirgin artar — tanı konulduğunda bu olasılıklar araştırılmalı:

• Hamilelik — sıvı tutulumu tünel içi basıncı artırır; çoğu vaka doğum sonrası geçer
• Hipotiroidizm — tedavisiz tiroid hastalığı KTS'nin en yaygın sistemik sebebidir
• Diyabet — periferik nöropati + KTS birlikteliği sık
• Menopoz — hormonal değişimler tendon şişliğine neden olabilir
• Obezite
• Hemodiyaliz hastalarında amiloid birikimi

Tipik Belirtiler — Hangi Parmaklar Etkilenir?

Median sinir başparmak, işaret, orta ve yüzük parmağının yarısını innerve eder. Bu nedenle KTS'de küçük parmak ETKILENMEZ — küçük parmak da uyuşuyorsa ulnar sinir sıkışması (cubital tünel) düşünülmeli.

Klasik KTS tablosu:

• Gece uyandıran uyuşma/karıncalanma — en tipik bulgu (yatışta kan akışı azalır + bilek bükülür)
• Sabah kalktığında elleri sallayınca / titizleyince geçmesi ("flick sign")
• Araç kullanırken direksiyon tutmakta güçlük
• Telefon konuşmalarında elde uyuşma
• İleri vakalarda: tenar kasın (başparmak kök) erimesi, başparmak karşıya getirmede güçsüzlük (kavanoz açamama)

Tanı Nasıl Konur?

Klinik muayene çoğu vakada yeterlidir; ek testler şüpheli vakalarda yapılır:

Konservatif Tedavi (Ameliyatsız)

Hafif-orta şiddetli vakalarda %60-70'i 6-12 hafta konservatif tedavi ile iyileşir. Cerrahi öncesi en az 6 hafta konservatif tedavi denenmelidir.

1. Gece Splinti — İlk ve En Önemli Adım

Bilek nötr pozisyonda (0-15° ekstansiyon) gece boyunca takılan splint, tünel içi basıncı azaltır. Araştırmalar gece splintinin semptomları %80'e kadar azaltabildiğini gösteriyor.

• Hazır splintler işe yarar; şiddetli vakalarda fizyoterapist tarafından özel ölçüm alınabilir
• Gece boyunca tüm hafta, minimum 4-6 hafta
• Şiddetli semptomlar varsa gündüzleri de takılabilir

2. Median Sinir Gliding Egzersizleri

Sinirin tünel içinde serbestçe kayması için tasarlanmış egzersizler — birbirine bağlı el pozisyonları seridir. Her pozisyonu 7 saniye tutun, sırasıyla yapın:

1. Düz el — parmaklar uzatılmış, bir arada
2. Kanca fist — parmaklar orta falankstan bükülü
3. Tam yumruk — tüm parmaklar avuç içine
4. Masa düzlemi — metakarpofalangeal eklem 90°, parmaklar uzatılmış
5. Düz el + bilek eksansiyonu — parmaklar uzatılmış, bilek arkaya
6. Başparmak germe — önceki pozisyona başparmak abduksiyonu eklenir

Doz: 5-10 tekrar × 3 set, günde 2-3 kez. Ağrı veya şiddetli uyuşma varsa durdurun — sinir irritasyonu artar.

3. Ergonomik Düzenleme

KTS'nin en sık tetikleyicisi olan çalışma ortamı düzenlenmeden tedavi yarım kalır:

• Klavye: el bilekleri nötr — yukarı veya aşağı bükük değil. Negatif eğimli klavye ideal (arkası alçak)
• Mouse: küçük mouse büyük bilek hareketi yapar → ergonomik (dikey) mouse'a geçiş düşünün
• Bilek desteği: sadece istirahat anında kullanın, yazarken değil — hareketi kısıtlar
• Çalışma yüksekliği: dirsekler 90-110°, omuz hizasının altında
• Mola: her 30-45 dakikada 2 dk bilek/parmak egzersizi

4. Bilek ve El Güçlendirme

İyileşme sürecinde (6-8. haftadan itibaren):

• Direnç bandıyla bilek ekstansiyon/fleksiyon — 3 set × 15 tekrar
• Kavrama kuvveti — stres topu sıkma, 3 set × 15 tekrar
• Tenar kaslar — başparmak abduksiyonu direnç bandıyla (özellikle tenar atrofi varsa)

5. İlaç ve Enjeksiyon

• NSAİ (ibuprofen) — akut alevlenme için kısa süreli
• Kortizon enjeksiyonu — 3-6 ay semptom kontrolü; 2-3 doz üzeri önerilmez (tendon zararı)
• Oral steroid (prednizon) — kısa süreli yüksek doz, cerrahi öncesi köprü olarak

Cerrahi Ne Zaman Gerekli?

Cerrahi endikasyonları:

• 6+ ay konservatif tedaviye yanıtsızlık
• EMG'de ağır sinir iletim bozukluğu
• Tenar atrofi — kasların erimesi başlamışsa vakit kaybedilmemeli
• Motor güç kaybı — başparmağı karşıya getirememe

Endoskopik vs Açık Cerrahi

Ameliyat sonrası fizyoterapi şarttır — tendon yapışıklığı, skar dokusu ve güç kaybı için.

Evde Fizik Tedavi Avantajı

EveFizikTedavi olarak karpal tünel için 8-10 haftalık evde program sunuyoruz — özellikle masa başı çalışanlar için ideal:

• İlk değerlendirme + çalışma ortamı ergonomi analizi (masaüstü, laptop, mouse)
• Kişiselleştirilmiş sinir gliding egzersiz programı
• Haftada 2 seans manuel terapi (sinir mobilizasyonu + yumuşak doku)
• Splint seçimi ve kullanım eğitimi
• İşverene sunulabilir ergonomi raporu
• WhatsApp üzerinden günlük takip ve ağrı skorlama

Önleme — Tekrar Etmesin

İyileşme sonrası nüks %10-15 oranında olur. Önleme stratejisi:

• Yıllık ergonomi değerlendirmesi — uzak çalışan ofis ortamı için
• Uzun bilgisayar günlerinde her 30 dakikada bilek germe
• Hamilelikte gece splinti profilaktik olarak kullanılabilir
• Diyabet ve hipotiroidizm yönetimi — kontrolsüz sistemik hastalık nüksü tetikler
• Titreşimli alet kullananlar için titreşim-azaltıcı eldiven