Fizyoterapi Sözlüğü

Eklem iltihabı. Romatoid artrit (RA) ve psoriatik artrit gibi otoimmün; gut ve septik artrit gibi farklı nedenlerle olabilir. Artrozdan farkı iltihap olmasıdır.

Halk arasında: Osteoartrit · Kireçlenme

Eklem kıkırdağının yıpranması ve kemik üzerinde osteofit (kemik çıkıntısı) oluşması. Diz, kalça ve omuzda yaygın; kilo kontrolü + eklem-koruyucu egzersizlerle ilerlemesi yavaşlar.

Baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan vücudun en güçlü tendonu. Tendiniti ya da yırtılması koşucularda + 30+ yaş aktif bireylerde sık görülür.

Kas dokusunun küçülmesi ve gücünün azalması. Hareketsizlik, sinir hasarı, yaşa bağlı (sarkopeni) veya hastalığa bağlı olabilir.

Halk arasında: Nörogelişimsel Terapi

İnme ve serebral palsi rehabilitasyonunda kullanılan, normal hareket paternlerini fasilite eden + anormal patolojik tonu inhibe eden yaklaşım.

Eklem etrafındaki sürtünmeyi azaltan sıvı keseciğinin (bursa) iltihaplanması. Omuz, dirsek, kalça ve dizde yaygındır; tekrarlayan hareket veya basınçtan tetiklenir.

Halk arasında: ACL · PCL

Diz eklemi içindeki iki bağ: ön çapraz (ACL) ve arka çapraz (PCL). Spor yaralanmalarında en sık ACL yırtığı görülür; ameliyat + 6-9 aylık rehabilitasyon gerekebilir.

Halk arasında: Disk Bombeleşmesi · Disk Hernisi · Hernia

Omurlar arasındaki disk yapısının dış halkasının (anulus) yırtılması ve iç jel kıvamlı dokunun (nukleus pulposus) dışarı taşması. Bel veya boyun bölgesinde olabilir; sinir köküne bası yaparsa bacağa veya kola yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlük yapar.

Halk arasında: Adheziv Kapsülit

Omuz eklem kapsülünün kalınlaşıp sertleşmesiyle gelişen ağrı + hareket kısıtlılığı. 1-3 yıl sürebilir; faz spesifik fizyoterapi + manuel terapi ile süreç kısaltılır.

Halk arasında: Şok Dalga Tedavisi · Shockwave

Ekstrakorporeal Şok Dalga Tedavisi. Yüksek enerjili ses dalgaları ile dokunun rejenerasyonunu uyaran tedavi. Plantar fasit, aşil tendiniti, kalsifik tendinit endikasyonları.

Vücudun çeşitli noktalarında yaygın kas-iskelet ağrısı + yorgunluk + uyku bozukluğuyla seyreden kronik durum. Tedavide aerobik egzersiz + bilişsel davranışçı terapi etkilidir.

Hemipleji: vücudun bir tarafının tam felci. Hemiparezi: aynı bölgede kısmi güçsüzlük. İnmenin en sık nörolojik sekeli.

Halk arasında: Stroke · Felç · Beyin Kanaması

Beyne giden kan akışının tıkanması (iskemik) veya damarın yırtılması (hemorajik). Ani konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük, yüz kayması — 'FAST' belirtileri 112'ye bildirim sebebidir.

Bilekteki median sinirin sıkışması. Başparmak, işaret + orta parmakta uyuşma ve gece ağrısı yapar; bilgisayar kullanan + el işi yapanlarda sık.

Pelvik taban kaslarını güçlendirmek için yapılan kasma-gevşetme egzersizleri. İdrar kaçırma, prolapsus + cinsel fonksiyon bozukluklarında etkilidir.

Halk arasında: Kambur Sırt

Sırt omurgasının doğal dış bükeyliği. Aşırı kifoz (hiperkifoz) duruş bozukluğu olarak görülür; sırt + boyun ağrısı, solunum kapasitesi düşüşüne yol açabilir.

Halk arasında: Kinezyolojik Bantlama

Esnek bant ile kas, eklem ve cilt üzerinde mekanik stimülasyon yaratan teknik. Lenf akışı, propriyosepsiyon ve postür düzeltmede destekleyici olarak kullanılır.

Kas, tendon, ligament veya cildin uzun süre kısalı kalmasıyla geri dönüşü zor hareket kısıtlılığı. Yatağa bağımlı hastalarda sık; pozisyonlama + germe ile önlenir.

Halk arasında: Hijama

Cilt üzerine vakum yaratarak yapılan miyofasiyal gevşeme tekniği. Sırt + bel ağrısında destek tedavi olarak kullanılır; klinik kanıt orta seviyede.

Lenf sıvısının dokuda birikmesi nedeniyle oluşan kronik şişlik. En sık meme kanseri ameliyatı sonrası kolda görülür; manuel lenf drenajı + kompresyon ile tedavi edilir.

Omurganın bel bölgesi. L1–L5 arası 5 omurdan oluşur. Bel fıtığı en sık L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde görülür.

Omurganın doğal iç bükeyliği — bel ve boyun bölgesinde normaldir. Aşırı lordoz (hiperlordoz) postür bozukluğu yaratabilir; pelvik yan eğim ve karın güçsüzlüğü ile ilişkilidir.

Fizyoterapistin elleriyle uyguladığı eklem mobilizasyonu, manipülasyon ve yumuşak doku teknikleri. Maitland, Mulligan, McKenzie, Cyriax gibi okullara ayrılır.

Diz ekleminde kalkan görevi gören C-şeklindeki kıkırdak. Yırtılması (özellikle iç menisküs) çömelme + dönme hareketinde sık olur; ameliyat veya konservatif yaklaşımla yönetilir.

Halk arasında: MS

Merkezi sinir sistemindeki sinir lifleri etrafındaki miyelin kılıfının otoimmün hasarı. Yorgunluk, denge bozukluğu, kas güçsüzlüğü + duyusal semptomlarla seyreder.

Periferik sinirlerin hasarı. Diabet, B12 eksikliği, kemoterapi veya basıya bağlı olabilir. Yanma, uyuşma, karıncalanma + kas zayıflığı tipik bulgudur.

Halk arasında: Kemik Erimesi

Kemik mineral yoğunluğunun azalması ve kemiğin kırılgan hale gelmesi. Menopoz sonrası kadınlarda sık; ağırlık taşıyan + direnç egzersizleri ilerlemesini yavaşlatır.

Beyindeki dopamin üreten hücrelerin kaybıyla ortaya çıkan dejeneratif hastalık. Tremor, bradikinezi (yavaş hareket), rijidite + postür bozukluğu temel bulgular.

Pelvis tabanını destekleyen kas grubu. İdrar/dışkı kontrolü, cinsel fonksiyon ve doğum sürecinde kritik. Kegel egzersizleriyle güçlendirilir.

Ayak tabanındaki bağ dokunun (plantar fasya) iltihaplanması. Sabah ilk adımlarda topuk altında bıçak gibi ağrı yapar; topuk dikeni ile karıştırılır.

Proprioseptif Nöromüsküler Fasilitasyon. Diagonal hareket paternleri kullanan nörolojik rehabilitasyon yaklaşımı. İnme + omurilik yaralanmasında etkilidir.

Vücudun yer çekimine karşı dizilimi. İyi postürde kulak, omuz, kalça, diz ve bilek aynı dikey hat üzerindedir. Bozuk postür kronik ağrı + dejenerasyon riskini artırır.

Vücudun uzaydaki konumunu gözler kapalıyken bile algılama duyusu. Burkulma + cerrahi sonrası bu duyu zayıflar; denge tahtası egzersizleriyle yeniden kazandırılır.

Halk arasında: Eklem Hareket Açıklığı

Bir eklemin pasif veya aktif olarak yapabildiği hareket açısının ölçümü. Goniometre ile derece cinsinden değerlendirilir; rehabilitasyon hedeflerinin temel parametresi.

Halk arasında: Rotator Cuff

Omuz eklemini saran 4 kas grubu (supraspinatus, infraspinatus, teres minor, subscapularis). Yırtılması veya tendiniti omuz ağrısı + hareket kısıtlılığının en yaygın nedeni.

Halk arasında: SI Eklem

Pelvis ile omurganın birleştiği eklem. SI eklem disfonksiyonu özellikle hamilelik sonrası ve uzun süre oturma ile bel altı ağrısına yol açar.

Yaşa bağlı kas kütlesi + kuvvet kaybı. 65 yaş üstü düşme + kırık riskinin temel nedeni; yüksek protein alımı + direnç egzersizleriyle önlenir.

Omurganın boyun bölgesi. C1–C7 arası 7 omurdan oluşur. 'Servikal radikulopati' = boyun fıtığının sinir kökü baskısı yaptığı durum.

Omurganın yanlara doğru anormal eğriliği. Genellikle ergenlik döneminde ortaya çıkar; erken tespit edilirse korse + spesifik egzersiz programıyla (Schroth, SEAS) ilerlemesi yavaşlatılabilir.

Kasların istemsiz olarak sertleşip kasılı kalması. İnme, MS, serebral palsi, omurilik yaralanmasında görülür; gerilme + kontrollü güçlendirme egzersizleriyle yönetilir.

Halk arasında: Kas Spazmı

Kasın istemsiz olarak sürekli kasılı kalması. Aşırı yüklenme, dehidratasyon, mineral eksikliği veya sinir kökü baskısı tetikler.

Spinal kanalın (omuriliğin geçtiği kanal) daralması. Yaşa bağlı dejeneratif değişikliklerle gelişir; yürüme mesafesi kısalması (nörojenik klodikasyon) tipik bulgudur.

Halk arasında: Bel Kayması

Bir omurganın altındaki omurga üzerinde öne veya arkaya kayması. Genellikle L5-S1 seviyesinde; bel ağrısı + bacağa vuran sinir semptomları yapabilir.

Halk arasında: Tendinopati

Tendonun (kasları kemiğe bağlayan dokunun) iltihaplanması veya dejenerasyonu. Aşil, rotator manşet, tenisçi/golfçü dirseği örnekleri en sık görülenler.

Transkütanöz Elektriksel Sinir Stimülasyonu. Düşük voltajlı elektrik akımı ile ağrı sinyallerinin baskılanması (gate control teorisi). Kronik ağrı yönetiminde sık kullanılır.

Halk arasında: TMD · Çene Eklemi Disfonksiyonu

Temporomandibular eklem (çene eklemi) disfonksiyonu. Çene açma-kapama sırasında klik sesi, ağrı, kilitlenme yapar; postür + boyun kaslarıyla ilişkilidir.

Halk arasında: Boyun Eğriliği

Boyun kaslarının kasılması nedeniyle başın bir tarafa eğik durması. Konjenital + edinsel formları vardır; bebeklerde erken tedavi başarı şansını artırır.

Halk arasında: Tetik Nokta

Kasın gergin bandında bulunan, basınçla ağrı çıkaran ve farklı bölgeye ağrı yayan hassas nokta. Manuel basınç, kuru iğneleme veya enjeksiyonla tedavi edilir.

Baş dönmesi hissi. BPPV (benign pozisyonel paroksismal vertigo) iç kulaktaki kristal yer değişikliği nedeniyle olur; Epley manevrası ile birkaç dakikada düzelebilir.

Halk arasında: Bell Paralizisi · Fasiyal Paralizi

Yüz sinirinin (fasialis) tek taraflı ani felci. Çoğu vakada (Bell tipi) idiopatik; 2-6 ay içinde fizyoterapi + ilaç tedavisiyle büyük oranda düzelir.